Etapa 2: La Fôret Fouesnant - Quimper (Kemper)

Escultura nel Muséu Departamental Bretón de Quimper, pa entamar esti rellatu peles tierres del pays fouesnantais

Camín que sal del aparcamientu del área de Stang Bihan, tol tiempu a traviés d’una viesca fresquina que daba gusto pasiar nun día con altísimes temperatures y bochornu. Na semeya, momentu en que’l camín aporta al mar, dende onde s’acolumbra un paisaxe marín guapu y enllenu balandros

Tres Concarneau, pasando pel área de descansu protexida Stang Bihan na que, al traviés d'un monte, llegamos al mar, La Forêt-Fouesnant. Sorprendiónos la so ilesia, del sieglu XVI, distinta, máxica y bien especial, cola so pila bautismal arrodiada d'una interesante estructura de madera, la bóveda azul colos tirantes de madera tallaos con cabeces monstruoses y l'altar pintáu bien curiosu. Anque la Guía Michelín afirma que siempres ta ambientada con música bretona, na nuesa visita nun foi asina. Baxamos escontra'l puertu, pero dempués de caminar un ratu per una cai mui pindia, vimos que taba enforma lloñe como pa dir andando baxu'l calor d'un sol implacable, asina que tornamos per una sienda al llau del ríu, xubimos per unes escaleres xunto la Casa Conceyu y retomamos el viaxe hacia Quimper.

Estes semeyes son, como ye ñidio, de la ilesia y el calvariu de La Forêt-Fouesnant, qu’apaez perguapa pegándo-y’l solazu de la mañana. Nel interior pueden vese les grandes vigues tallaes y policromaes y la guapa y cenciella forma de les arcaes, del sieglu XVI

Al llegar a Quimper dexamos el coche nun gran aparcamientu de pagu na plaza de la Resistencia y del xeneral de Gaulle, na otra vera del ríu Odet, y cruciamos la ponte p'averanos al centru hestóricu. Primer parada: una tiendina xusto enfrente de la ponte onde, dempués d'ides y veníes, de masuñar y masuñar, mercamos pa Inés un paquete de puntu de cruz con motivos bretones. Munches de les cases del sieglu XV de la ciudá, y parte de la catedral, taben cubiertes con lones y estructures pa la so restauración. Dimos un paséu peles cais más hestóriques de la villa, como la pequeña y preciosa Place au Beurre y la rue Kéréon (onde alternen les cases de entramau de madera y les de piedra, antigües residencies de burgueses y de nobles) tomamos bebíes fríes p'amenorgar el tremendu calor y entramos nun par de tiendes, una d'elles –na cai Elie Fréron, al par de la catedral– con oxetos bien interesantes pa la casa. Mercamos un cd d'un famosu dúo de curdionistes bretones pa Expósito. Dimos miles de vueltes alredor d'unos manteles individuales tamién con motivos bretones, espuestos na cera en plena plaza de San Corentin, baxu la terria vixilancia d'un dependiente que mos debía creyer un poco llocos…

Delles fotos de la Catedral de Quimper cola nave principal y ambiente urbanu, con abondes construcciones del sieglu XV

Pero la visita de mayor interés de Quimper, aparte de la Catedral, foi'l Muséu Departamental Breton. El Muséu, instaláu nel antiguu Palaciu de los Obispos de Cornouailles, ye'l más notable monumentu de Quimper dempués de la Catedral. Trátase d'un palaciu impresionante, rehabilitáu, con munchu interés arquiteutónicu a más d'un espaciu perfeutu y mui dignu p'abellugar el pasáu del Finisterre bretón representáu por riques colecciones d'arqueoloxía, vidrieres, estuatuaria medieval, indumentaria, pintura, escultura, mobiliariu tradicional dende'l sieglu XVII a los años 30 del sieglu XX, arte antiguu y arte popular o les famoses loces de Quimper. Presenta una síntesis perfeuta de too ello n'espacios afayadizos y con una instalación impecable. La visita del Muséu constitúi asina una escelente introducción al descubrimientu del país y a un conocimientu global del mesmu.

El Muséu amuesa pintura ya indumentaria bretona de munchu interés, asina como escultures y mobiliariu. Vemos, na última semeya, un exemplu del tradicional lit clos bretón (cama pesllada dientro un armariu), col escañu puestu delantre como ye vezu. L'espaciu interior ye enforma pequeñu pa evitar que'l cuerpu durmiente s'espurriera, ensin querer, na postura de los muertos

A más d'esto nun podíamos faer gran cosa en Quimper porque yá víamos cómo la xente diba poniéndose nerviosa progresivamente, a puntu de sumise nel aire nun pis-pas cola última campanada de les 6. Como nun conocíamos nengún sitiu pa dir a cenar, decidimos dir a los pueblos de la redolada, asina qu'acabamos a unos perllargos 10 quilómetros (según el mapa), en Briec, «pueblu activu, natural y de preferencia», según los trés cartelos promocionales de la carretera (un engañu total). Pasiamos el pueblu –ermu– ensin atopar nin actividá, nin espacios naturales relevantes nin razones pa ser preferíu a otros. Dempués de repasar la mesma plazoleta central delles vegaes, decidimos entrar nel únicu chigre abiertu (menuda decisión) pa comenos unes pizzes xigantesques y beber una botella sidra calentono. Pa dormir, nes afueres de Quimper, escoyimos un hotel de la cadena Etap.

Quimper: verdaes y lleeendes

Cola mesma raíz de Quimperlé, Quimper (Kemper) significa «xuntura/amestadura», nesti casu de los ríos Steir y Odet. El vieyu nome de la ciudá, baxo la Revolución, foi Montagne-sur-Odet. Pero lo que ún ve dende bien lloñe son les aguyes de la catedral de Saint-Corentin allevantándose dende’l corazón de la antigua capital de Cornouailles, enfrente mesmo de les cases del sieglu XV del cruce de la cai Kéréon (zapateros, en bretón), la más guapa de Quimper. Alrodiu la catedral, pequeñes cais bordiaes de cases d’entramáu de madera y con nomes qu’evoquen los vieyos gremios medievales. Una maravilla d’entornu urbanu.

Quimper ye la capital del departamentu de Finisterre dende 1790 y, enantes de la Revolución, yéralo del condáu de Cornouailles. La ciudá fundárase nel mesmu llugar nel que s’asitia güei, na xuntanza de los ríos Steir y Odet, como diximos, polos inmigrantes bretones que-y dieron el so nome de Kemper. Baxo’l dominiu romanu esistía una ciudá nomada Civitas Aquilonia un poquiñín más abaxo del allugamientu actual, nel espaciu del modernu barriu de Locmaria. Esi nome caltuviérase hasta’l sieglu XII. Doce víes romanes diverxíen d’equí en toes direcciones.

Les lleendes atribuyen al rei Gradlon (el mesmu que fuxera de la ciudá d'Ys, tragada poles agues) la fundación del obispáu de Quimper, pal qu’esbilló como primer titular a Corintin, l’ermitañu de la Viesca Sagrada de Plomodiern, dempués santu y ún de los siete santos fundadores de Bretaña. La catedral, que se construyera dende’l sieglu XIII al XV tien una particularidá bien curiosa: la gran exa del coru nun ta alliniada cola exa de la nave, sinón enclinada sobre los brazos del transeptu. Paez qu’esta rareza constructiva desplícase porque los constructores tuvieren qu’amestar al coru góticu del sieglu XIII lo qu’agora ye la capiella l’ábside y que yera hasta entós un santuariu, separtáu de la catedral románica por una caleya. La capiella hebo que mantenela nel mesmu emplazamientu por culpa de les sepultures atopáes ellí y esta circunstancia empobinó l’asitiamientu’l coru. Les fleches engolaes enrriba les dos torres taben previstes dende’l sieglu XV, pero nun s’entamaren a construir hasta 1854. El rei Gradlon, a caballu, tien una estatua metanes les dos torres. Los gaiteros y bombarderos festexaben a Santa Cecilia ufiertándo-y sidre y vinu al vieyu rei de piedra: añudáben-y una serbiyeta alrodiu’l piscuezu y facíen-y xirigoncies como si bebiera. Dempués tirábase la copa a la xente aconceyao: el que la engarrara ensin frayala tenía derechu a cien escudos d’oru.

Xunto la catedral ta’l Muséu Departamental Bretón, instaláu nel antiguu obispáu, del que falamos enantes. Espónense oxetos d’arte, pieces arqueolóxiques, vieyes imáxenes de santos y una perbona colección de traxes tradicionales de Cornualles. Quien quiera velu, que nun escaeza los horarios europeos de dir pa casa a les 6 o nun va poder visitalu.

Etapa 2: Concarneau (Konk Kernew)

Cerca de Quimperlé, na mariña bretona, visitamos Concarneau. La parte antigua, asitiada sobro'l mar, ye como una fortaleza, muriada dafechu col únicu pasu d'una ponte. Les cais llenes de tiendes, les cases de piedra, y como siempres flores. Too enllenu de flores. El Muséu de la Pesca ta frente a la tienda Triskell, na que mercamos unes taces grabaes y una fonte. La dependenta nun faía más que falanos n'inglés y por más que-y contestábamos en un bonfrancés, siguía da-y que da-y. Depués decatámonos de que-y pidiéramos unes taces colos los nomes de Fiona y Anthony. ¿Cómo diba ella a suponer d'ónde yéramos realmente? (Si-y pidiera Xana... ¿falárame n'asturianu?, je, je). Ye'l primer sitiu onde vimos, a la puerta d'una guapísima crepería, unes bolses de plásticu verde con furacos, pa que encolingaran les flores per ellí. Entrábamos nos locales per una puerta pa salir pola otra, reparando na mesma mercadería perdayuri.

La única diferencia márquenla los artesanos, la xente creativo que fae cualquier productu, xeneralmente orixinal, y que lu pon direutamente a la venta, sía esti gastronómicu, de ropa, de cuadros o de decoración. Llamónos l'atención un artesanu de cofies bretones: fabricaba tou tipu de cofies tradicionales en tamaños mui pequeños y montábales nunes muñequines supersimpátiques. Dempués d'esti paséu pola cai principal –y casi única– del vieyu Concarneau, construyíu con precioses cases baxes de granitu, fiximos un percorríu poles muralles, al par de la zona un poco desdexada onde los antiguos defensores faíen les sos práctiques militares nel interior del fuerte.

Concarneau: el castru fortificáu

Préstame entamar, cuando lu sé, pol auténticu significáu bretón de los nomes de llugares. Asina tenemos que Concarneau, villa que ye’l gran puertu de pesca fresco de toa Francia, ye un tracamundiu del bretón Konk Kernew («el refuxu o l’abellugu de Cornualles»). Viáxase hasta Concarneau pol espectáculu de so vida marítima, de les sos sableres y de la «ville close», enzarrada poles grueses muralles de granito edificáes de mano nel sieglu XIV, reconstruyíes nel XVI y completáes por Vauban nel XVII. Les cais de la villa amurallada ocupen un castru (islote) de forma irregular con un llargor de 350 m por un anchor de 100.

Ehí, nel fondu la bahía, tóquense dos mundos bien estremaos: el medieval del recintu históricu que defendió’l Ducáu de Bretaña y el puertu ultramodernu. El tiempu de la sardina como pexe estrella quedara atrás hai munchos años, qu’agora los chalutiers bretones faenen especies como’l bonitu, el pixín, el bacalau fresco y el llagostín. De toa esta historia y vida dedicada a la mar da testimoniu’l Muséu la Pesca, asitiáu namás entrar nes muralles, a la manzorga, nel antiguu arsenal. El Muséu presenta la evolución de la pesca dende les artes ancestrales a les téuniques más contemporánies.

Pa mio idea que nun ye posible facer otres semeyes nes que nun salgan tiendes de recuerdos nin turistes en Concarneau: dientro les muralles cásique nun ye posible achisbar la cadarma urbana, tapecía poles postales y la cerámica bretona. Equí tamos, a les diez y diez de la mañana, na entrada la fortaleza y nel primer recintu interior, xunta la puerta principal. Dempués, xexilamos dende la muralla igualín que cuando –hai munchu tiempu yá– escucaben l’averamientu de los normandos. Al fondu, l’embarcaderu deportivu del nuevu Concarneau.

Etapa 2: Port-Louis- Lorient - Quimperlé

A les 8:45 salimos en dirección Port Louis. Esti pueblu, vecín de Lorient, tien montáu, na ciudadela qu'apodera la bahía, el perinteresante Muséu de la Compañía de Les Indies, del que falaremos más abaxo. La visita a esti Muséu ye obligada. Guárdase na ciudadela, a más del muséu citáu, una esposición de munchu interés sobro la hestoria de los salvamentos n'alta mar, dependiente del muséu nacional de la Marina, espaciu únicu en Francia, consagráu a la estraordinaria hestoria del salvamento marítimu. Destácase percima de too'l valor, l'abnegación, la modestia... de los homes y muyeres qu'arriesgaron la so vida pa salvar la de los otros. Amerita la pena.

Bastión defensivu de la ciudadela de Port-Louis qu'abelluga el Muséu de la Compañía de les Indies

Pa entrar en Quimperlé casi llegamos a la desesperanza. Ensin señalizar debidamente, fixéronnos entrar en Landester y en Lorient. Tardamos un ratu en salir del tracamundiu y tomar la carretera correcta.

Lorient, pela que se pasa bordiando la bahía, ye una ciudá del sieglu XX, pero nun-y falta interés. Por acoyer mientres la II Guerra la base de submarinos alemana más importante del atlánticu, foi dafechu destruyida polos bombarderos aliaos. La so posterior reconstrucción foi planiada de manera que cada nuevu barriu yera axudicáu a un estudiu d'arquiteutos urbanistes qu'apurríen, en cada momentu d'esi procesu, lo meyor de los sos conceutos alrodiu d'un urbanismu a la midía del ciudadanu. Por eso, anque paeza una ciudá "fea" en comparanza coles vieyes ciudaes medievales de Bretaña, Lorient tien tamién un encantu especial. Y los lorienteses ameriten y agradecen la visita de los viaxeros. Nosotros conocémosla perbien de los viaxes que ficimos al Festival Intercélticu en 1998, en 2003 y en 2008, Festival nel que, por cierto, tuvimos la oportunidá impagable de baillar y participar representando Asturies como miembros del Conceyu Vezos Astures.

Trés de les milenta semeyes que podríemos poner del Festival Intercélticu de Lorient: 1. desfile de les banderes de les naciones celtes (la bretona va delantre sola, per fuera la foto); 2. un grupín del pays bigouden (Pont L'Abbé) dando un paseu per Lorient. Ye que la indumentaria tradicional de Pont L'Abbé, en particular, paezme d'una guapura impresionante, y 3. Música haila abondo per tou Lorient mientres el FIL, nos espacios oficiales y nos barinos de la ciudá, como n'esti de Le Parisien, faciendo esquina na cai Léo le Burgo.

Quimperlé pertenez al departamentu de Finisterre, tien dos ilesies, la de l'Asunción o de San Miguel (tien los dos nomes) y la de la Ste. Croix. La primera foi construyida ente'l sieglu XIII y el sieglu XV, tien les vigues de madera pintao, unes vidrieres guapes y un Santiago que curiosamente veríamos en bastantes más calvarios ya ilesies bretones, como nes de Forêt-Fouestant o Tronoën. La ilesia paez tener dos partes, una románica y otra gótica. Tien dos entraes, una per cada llau, a la trasera fixímos-y una semeya pos ameritaba la pena. Como interés, dicir que la ilesia xúnese a les cases d'al llau con dos arcos. La ilesia de la Ste. Croix construyóse nel sieglu XI, pero'l campanariu esbarrumbó y tuvo que ser reconstruyíu en 1862, dexando como elementos orixinales namás que la cripta baxu columnes, espectacular, y l'ábside, que se caltien perfectu nos capiteles. El planu circular del edificiu asonsaña al del Santu Sepulcru de Xerusalén. Dando un paséu averamos hasta'l ríu Ellé. La ponte (le Pont Fleuri) ye de 1191, pero d'esa dómina namás caltien unu de los sos trés arcos. Folgamos na vera l'agua un ratín pa refrescar un poco, porque'l calor que nos ta faciendo ye abondo escesivu.

Descansando xunta’l ríu Ellé, una ventana con delles talles antropomorfes na cai Dom-Morice y la interesante Casa los Arqueros na mesma cai.

Tres una cai estrecha cerca del mercáu, atopamos la Casa los Arqueros. Ye una casona burguesa del sieglu XVI. El so nome débese al antiguu nome de la cai na que s'atopa (rue Saint Sebastien, güei Dom-Morice) cuidando qu'esti santu represéntase acribilláu con fleches. Nunca foi habitada por arqueros. Siempres tuvo xunida a la hestoria de Quimperlé y Bretaña, la so fachada recuerda a la popa d'un galeón. Acueye esposiciones temporales.

Port-Louis y el Muséu de la Compañía de les Indies

Una ciudadela y unes muralles del sieglu XVII son l’acostumada imaxe de les postales d’esti pueblu, que, vieyu puertu pesqueru, tien bones casones y una de les sableres preferíes de los «lorientais». Llamábase antañu Blavet, pero rebautizáronla n’homenax a Lluis XIII. Na só ciudadela, de la que darréu comentaré delles histories, tuvo presu’l Lluis Napoleón Bonaparte que llueu fuera emperador Napoleón III. La construcción d’esti asitiamientu fortificáu nes portes mesmes de la bahía de Lorient entamárala en 1590 don Juan del Águila, demientres la ocupación española, hasta que diéronla por terminada en 1637 baxo’l mandatu de Richelieu. Esti santín allugó en Port-Louis la Compañía de les Indies, pero ensin mayor aciertu. Cuando Colbert fundó la segunda Compañía en Lorient, Port-Louis entamó a decayer y sólo dir a la pesca la sardina caltuvo la vitalidá de l’aldea. Port-Louis tien el perinteresante Muséu de la Compañía de les Indies, el fabulosu negociu bretón de los sieglos XVII y XVIII con abonda documentación, mapes, mobiliariu y maquetes.

La ciudá de Lorient, consciente del interés en presentar nun marcu hestóricu'l so Muséu de la Compañía de les Indies, tomó la decisión, acordies cola Marina Nacional y el Muséu de la Marina de París, de tresferilo na Ciudadela de Port-Louis, maravía de l'arquitectura militar del principiu del sieglu XVII, que viera pasar per delantre de les sos defenses les arrogantes naves que diben a la gran aventura de la India. Instaláu dende xunetu de 1984 nun cuerpu del edificiu que da sobro la plaza d'armes de la Ciudadela, el Muséu encárgase de mentar la hestoria d'esta epopeya marítima que les distintes Compañíes d'India vivieron mientres los sieglos XVII y XVIII, estableciendo relaciones comerciales con África, la India, China y el Nuevu Mundu.

Construyida sobro una punta a la entrada de la rada de Lorient, la ciudadela de Port-Louis ye un pimpanu edificiu caracterizáu polos fechos de la hestoria bretona de los sieglos XVI y XVII.

Castiellu d'entrada a la ciudadela de Port-Louis y dos semeyes de les esposiciones: la primera, de una de les sales de la dedicada al Salvamentu Marítimu y otra semeya de una de les decenes d'impresionantes maquetes de barcos del Muséu de la Compañía de les Indies.

El muséu de la Compañía de les Indies fai afondar al visitante na estraordinaria hestoria de les grandes compañíes de comerciu de los sieglos XVII y XVIII. Maquetes de naves, llámines, tarxetes antigües, mobiliariu indoeuropeu, porzolanes de China, cotonaes indies... dan testimoniu d'esta increyíble epopeya marítima. Ye esta gueta de mercaderíes precioses lo que condució a los axentes de la Compañía a llargos y ventureros viaxes marinos, sobro les veres d'África, Asia y América.

Quimperlé: dos ilesies y trés ríos

Etimolóxicamente Quimperlé (Kemper Ellé) significa «les mestres del Ellé» (que, xunta l’Isole, forma’l ríu Laïta nel centru’l pueblu, que s’esmuz ya con esti nome dende esti kemper hasta la mar) y foi n’esti sitiu mesmamente au fundara la primitiva ciudá, de nome Anaurot, san Guntiern, príncipe d’orixe galu que viniera a allugar equí’l só cenobiu.

La villa ta al norte de la viesca de Carnoët, allugada tamién a lo llargo’l ríu, y caltien los cais que falen de la importancia del so vieyu puertu, al que nun-y queda oto güei qu'abellugar veleros y barcos deportivos. Flaubert fizo famosu Quimperlé ruxendo a los cuatro vientos les «dulzures de la vida» d’esti pueblu.

Fachada trasera de la ilesia de San Miguel.

Visitamos primero, dexando’l coche baxo un sol de xusticia, la ilesia de San Miguel (XIII-XV), col so macizu turruxón cuadráu. Y dímos-y una vuelta pasando embaxo los almiratibles arcos de los contrafuertes –colos que la ilesia percóntiase nes cases vecines– pa desaminar el pórticu de 1450, bastante guapu. Depués d’esti paseín baxamos caleyando a ver otra ilesia más interesante, la de la Santa Cruz, que ta delantre del mercáu, na plaza Hervo, ente los dos ríos de Quimperlé.

Esta vieya abadía vino a ser depués ilesia parroquial. Tien un xeitu fondamente templariu: inspírase na planta circular del Santu Sepulcru de Xerusalén y edificóse allá pel sieglu XI, dómina a la que pertenecen l’ábside y la cripta, yá que’l restu reconstruyérenlu en 1862, depués de que’l campanariu, asitiáu perriba’l santuariu, fundiera dos años enantes. Pa esconxurar tou mal agüeru, el nuevu campanariu fízose a un lláu… y qu’esbarrumbe cuando quiera. Per dientro ye estraña y chocante, con una plataforma central allevantada perrriba un espaciu qu'abelluga un conxuntu escultural esblancuxáu, ensin policromía denguna. Esta singular elevación dexa interpretar l’espaciu enderredor como un auténticu deambulatoriu concéntricu interior. Coincidiendo colos cuatro puntos cardinales tien cuatro capielles. Xunta’l templu de Lanleff ye l’únicu casu d’ilesia redonda que se conoz en Bretaña.

Nuevu campanariu (1862) xunto a la ilesia de la Santa Cruz. Conxuntu escultóricu baxo la plataforma central de la ilesia abacial y tumba de San Urlou na cripta de la mesma ilesia. Embaxo, detalle del ábside del sieglu XI.

La cripta, situada baxo l’altar, ye ñiciu de la ilesia primitiva, y, polo tanto, la parte más vieya del conxuntu. Toa ella ye del sieglu XI y tien trés naves separtaes por dos fileres de columnes, con capiteles románicos un pocu pesaos y con un trabayu de temes vexetales non mui finu. Tienen un aquél colos de la colexata Teberga, pero dende llueu nun tienen comparanza posible. Llantaes en mediu, dos tumbes del sieglu xv, con figures echaes, una d’elles la de Saint Urlou o Saint Gurloës, antiguu prior de l’abadía de Redon, qu’algamara’l cargu de primer abade de Sainte Croix. Morriera en 1057 ya invóquenlu davezu pa curiar la gota, los reumatismos y les malures de la tiesta. Y más entovía, que pa curiar les cefalées testerones pasábase baxo la tumba y metíase la tiesta per un furacu abiertu na cabecera. La cosa yera tan popular, que’l mal de la gota llámase en bretón droug sant Urlou (mal de san Urlou).

Otra curiosidá nel interior de la cripta ye que, encolingando d’un de los pilares, queda’l restu d’unes calamiyeres de fierro. Cuando Cambry percorrió y describió’l Finisterre bretón, nos caberos años del sieglu XVIII dexó escrito que «pasaben alrredor d’eses anielles una trenza pelu y arrincábenla con violencia», pero nun dexa desplicaes les razones d’esti espantible usu máxico-relixosu.

L’ábside, per fuera, ye mui emponderáu pola lliteratura turístico y les guíes. Tien arcaes, columnes, capiteles y moldures enforma guapos, ventanos… y un tamañu percuriosu, pero lleguen a catalogalu como «el más guapu de Bretaña», nun sé qué te diga. En tou casu, alegrámonos de conocer una ilesia tan interesante.

Etapa 1: Locmariaquer

Nel primer planu, el túmulu de la Table des Marchands. Al fondu, los cachos del Gran Menhir. Dambos monumentos vamos comentalos en detalle darréu.

La sienda del cuidadísimu cortín conduznos en primer llugar hasta'l Gran Menhir, que nel momentu de la so construcción midía unos 20 metros y pesaba más de 300 tonelaes. Yá na antigüedá, y por razones desconocíes, esti xigantescu monolitu foi partíu en cuatro cachos, reutilizaos na construcción d'otros monumentos funerarios de la rexón.

Los monumentos esistentes en Locmariaquer foron construyíos fai 6.500 años, nel neolíticu, últimu períodu de la prehistoria. Unos 8.000 años a.C., l'últimu períodu glaciar remata con un recalentamientu progresivu del clima, el mediu ambiente ye fondamente modificáu y les poblaciones nómades que vivíen de la caza, de la pesca y de les colleches, van tresformar adulces la so manera de vida y van convertise en ganaderos y llabradores sedentarios. Esti cambéu, qu'empicipia en Mesopotamia unos 9.000 años a.C., llega a Bretaña bien sero, 5.000 años a.C. aprosimao. Constructores de los primeros pueblos, los neolíticos son tamién artesanos que se dediquen a l'alfarería, la cestería, el texíu y l'apolazadura en piedra. Nesta dómina, el golfu de Morbihan nun yera inda un mar, el llitoral taba asitiáu a unos 300 metros más lloñe que na actualidá. En llugar del golfu, hai qu'imaxinase una estensa planicie, onde s'atopaben probablemente pueblos y campos cultivaos chapetaos de llombes (les islles actuales), pero yá percorrida polos estuarios de los ríos de Vannes y Auray.

Finalmente, el clima yera llixeramente más secu y más templáu y el monte primitivu conocía entós una roturación intensiva.

El más antiguu d'estos monumentos, pos non toos foron construyíos nel mesmu momentu, ye'l Gran Menhir, un enorme bloque de granitu de más de 20 metros de llargu, qu'anguaño ta frañáu en cuatro por razones desconocíes (relixón, guerres, invasión...). Ye, al paecer, el más grande del mundu. Talláu nel mineral conocíu como ortogneis, una variedá del granitu, nuna cantera desconocía de la península de Locmariaquer, pesa más de 300 tonelaes.

El Túmulu de la Table des Marchands en tol so esplendor. Per fuera y per dientro ye d’una guapura insospechada.

El dolmen de la Table des Marchands, sigún ciertes fontes, foi una tumba colectiva hasta l'aniciu de la edá del bronce; atópase anguaño recubiertu d'una masa de piedra seco: el túmulu célticu. Pa edificar estes arquitectures, los pobladores neolíticos empezaben probablemente por llevantar les lloses verticales y montar les parés internes. Depués comencipiaben la construcción del túmulu hasta algamar l'altor de les lloses verticales. Dempués, l'interior del monumentu enllenábase dafechu de sable y tierra pa formar una rampla sobro la qu'esmucir les lloses del techu. Quedaba por concluyir la construcción del túmulu y balerar l'interior. La llosa que forma'l techu, orniada con estremaos motivos, forma parte d'un menhir de 14 metros que tuvo xuntu al Gran Menhir y que foi partíu en trés cachos. Una d'estes partes forma'l techu del dolmen de la Islla de Gavrinis, a 4 km d'equí y tien interesantes grabaos (un hachu, una cruz y un fragmentu de toru) y l'otra ye'l bloque que cubre'l túmulu de Er Grah, asitiáu n'esti mesmu espaciu.

Afondamos in situ na conocencia’l dolmen de la Table des Marchands, que vemos tamién de fuera a dientro. Na semeya vése bien ñidia la llastra grabada de forma oxival que zarra’l fondu de la cámara y achísvense dellos detalles na llábana que mos atecha.

Entramos nel dolmen y percorrimos el so corredor hasta la cámara funeraria, onde reparamos pacetiblemente los grabaos del escudu oxival principal y buscamos, con poco ésitu, los del techu. L'espaciu dolménicu ye pimpanu, pola so forma y la so grandeza, fiximos-y delles semeyes. La visita resulta sorprendente ya inescaecible y merez realmente la pena. Del túmulu de Er Grah, qu'escarez d'entraes, nun podemos dicir muncho, porque nun quedaba otro qu'arrodiar la enorme estensión de piedres, en disposición bien allongada (créese qu'orixinalmente pudo midir 170 metros), sabiendo que ye un monumentu suxetu entá a estudios arqueolóxicos.

El Gran Menhir o la «piedra la bruxa» de Locmariaquer

Locmariaquer, el llugar consagráu a María (el bretón loc vien del llatín locus, llugar, al qu’equí se-y empata’l xeitu relixosu de llugar santu). En tou casu, dellos ñicios dexen acollumbrar que los grandes ancestros o divinidaes tutelares curien d’estos llugares.

Pero vamos a lo que mos presta: «Piedra la bruxa» o «Cuetu la Fada»: esi ye’l significáu un poquiñín enguedeyáu de Men-er-Hroeg, el Gran Menhir. Esti monolitu ta fechu d’ortogneis, como diximos enrriba, roca que nun s’atopa güei a menos de 12 km d’equí y que va permitinos una prestosa disgresión: L’ortogneis ye un tipu de roca (gneis sedimentariu) procedente del metamorfismu d’un granitu; ye curioso cómo un conceutu puramente xeolóxicu améstase yá dafechu al mundu del consumu, como en dellos vinos del Loira que falen nes etiquetes de la mineralidá de los vinos y nun-yos val con los «Cuvée Granit» o «Cuvée Gneiss», sinón que baxen al ablucante detalle, polo específico, de «Cuvée Orthogneiss»: tóu esto na rodalada de Nantes, la puerte de Bretaña.

Tornemos al Menhir: un hachu llabráu nuna de les cares apurre-y un ciertu calter simbólicu, según dalgunos. Pero paez seguro qu’esti monolitu incomparable formaba parte d’un gran «santuariu» y yera finxu cimeru d’un alliniamientu de 50 metros de llargor: valtárenlu xunta los otros unos trescientos años depués d’upalu. Como asocede les más de les veces, hailos que piensen qu’enxamás llegó a tar llantáu en suelu, dellos camienten que cayera nel momentu d’erixilu y otros creyen que lu valtó un retemblíu daqué más serondiegu. Lo cierto ye que güei vémoslu esbarrumbáu en cuatro cachos, con un diámetru mediu de 5 metros y un pesu aprosimao de 300 tonelaes.

La Mesa los Mercaderes (Table des Marchands)

Esti monumentu encerra un estraordinariu dolmen de corredor del períodu neolíticu mediu, hacia 3.700 años e. X., que foi perbien restauráu, por más que’l recintu en xunto peque de tar enforma axardinao. Como ye común, el túmulu (y la bóveda) va allombando dende la entrada mesmo, más baxa, hasta la cámara, a les clares más alta qu’un home de tamañu estándar, dempués de recorrer un cómodu pasiellu de 7 metros. La llastra del fondu, grande, oxival, ta cubierta dafechu pol grabáu en relieve de formes semicirculares llantaes unes enrriba les otres, como la parte cimera d’una colección de cachabes. Repártense unos cincuenta grabaos en cuatro fileres a los dos llaos d’una estaya central: los de la izquierda cola cachaba pala izquierda; los de la drecha, pala drecha. Metanes dambos grupos intúyense dellos otros debuxos, sobre tou un círculu (¿solar?). Interpretaciones hailes a esgaya, frutu del maxín de visitantes creativos, pero imposibles de concluyir por un observador prudente y con enfotu científicu.